راه ترقی

آخرين مطالب

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟ نوشتارها

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟
  بزرگنمايي:

راه ترقی - فرارو /متن پیش رو در فرارو منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست
محمد مهدی حاتمی/ نابسامانی اقتصادی می‌تواند دومینو وار از یک بخش به بخش‌های دیگر تسری پیدا کند و وقتی این دومینو‌ها به نظام بانکی برسند، نگرانی‌های واقعی تازه شروع می‌شوند. بر این اساس، اتفاقی که نباید، رخ می‌دهد: مردم شروع می‌کنند به خارج کردن سرمایه‌های خود از بانک‌ها و تبدیل آن‌ها به کالا‌های با ارزش، چرا که فکر می‌کنند پول ارزش خود را به سرعت از دست می‌دهد و به همین دلیل، نباید پول نقد نگه داری کنند. در زبان انگلیسی، به این وضعیت «Bank run» گفته می‌شود.
از ونزوئلا تا یونان و شاید ایران
به گزارش فرارو، نمونه‌های این رخداد در جهان کم نبوده اند. این اواخر ونزوئلا و کمی کمتر از یک دهه پیش، یونان در اروپا به این وضع افتادند و به همین دلیل، دولت‌های این کشورها، بانک‌ها را تعطیل کردند و برای خروج سرمایه از بانک، محدودیت قائل شدند.
سایه این بحران، در چهار سال اخیر از سر ایران هم عبور کرده است. در سال 1396، اعتراضات مردمی با هیزم ورشکستگی برخی موسسات مالی کوچک اوج گرفت، اما بانک‌های بزرگ از بحران در امان ماندند. در سال 1397، ایران اساساً با نشانه‌هایی از این بحران مواجه شد و در سال 1399 هم اگر بازار سرمایه (یا به اصطلاح بورس) نبود، ممکن بود شوک تورمی به بحران بانکی هم بینجامد.
ایران اکنون از این شرایط عبور کرده، اما ساز و کار‌هایی که موجب بروز این رخداد در اقتصاد ایران شدند، هنوز به قوت خود باقی هستند. به همین دلیل، بررسی دلایل بروز این مشکل و راه‌های برون رفت از آن بسیار اهمیت دارد.
وقتی «ترازنامه» ناتراز می‌شود
اما چه اتفاقی می‌افتد که بانک‌ها یا به طور کلی نظام بانکداری، دچار این وضعیت می‌شوند؟ پاسخ به این پرسش را باید در «ترازنامه بانکی» جست و جو کرد. «ترازنامه» (Balance sheet) در واقع نشان دهنده میزان «بدهی ها» در مقابل «مطالبات» در یک بانک است، درست مانند حالتی که دو نفر میزان بدهی و طلب از یکدیگر را روی کاغذ می‌آورند تا در نهایت مشخص شود چه کسی به دیگری بدهکار است.
ترازنامه بانکی هم در ساده‌ترین حالت، متشکل از دو ستون «دارایی ها» در مقابل «بدهی ها» است. ستون «دارایی ها»، نشان می‌دهد که یک بانک در واقع چقدر پول دارد (چقدر پول در این بانک جمع شده است) و ستون «بدهی ها» هم نشان می‌دهد که بانک، چقدر به دیگران بدهکار است.
به صورت ساده، دارایی‌های یک بانک در واقع مجموع سپرده‌هایی است که مشتریان بانک در حساب‌های خود ذخیره کرده اند. از طرفی، تمام وام‌هایی که مردم از بانک گرفته اند هم در واقع در ستون دارایی‌های بانک نوشته می‌شود، چرا که بانک در واقع به مردم پول قرض داده و فرض بر این است که هر ماه اقساط این وام‌ها را دریافت می‌کند. به عبارت دیگر، بانک قسط‌هایی که مشتریان هر ماه پرداخت می‌کنند را هم جزو دارایی‌های خود به حساب می‌آورد.
از آن سو، در ستون «بدهی ها»، بانک باید سود حاصل از سپرده‌گذاری مردم را بنویسد. بانک در ازای سپرده گذاری مشتریانش به آن‌ها سود می‌دهد و این سود، در واقع «بدهی» بانک به مشتریان است که باید هر ماه، به عنوان سود به آن‌ها پرداخت شود.
اما چرا این موضوع کاملاً ساده، چند سالی است که اقتصاددانان و سیاستمنداران ایرانی را به شدت نگران کرده و در تابستان سال 1397، کار را به صحبت از بروز «ابرتورم» در اقتصاد ایران کشاند؟
مشکل اینجا است که ترازنامه بسیاری از بانک‌های ایرانی چند سالی است به شدت نامتوازن شده و نقش چیزی که به آن «دارایی‌های موهوم» گفته می‌شود، در ستون دارایی‌های ترازنامه بانک‌ها به شدت پررنگ شده است.
باز هم پای «گردن کلفت ها» در میان است
«دارایی‌های موهوم» یا «دارایی‌های منجمد»، دارایی‌هایی هستند که بانک‌ها در اختیار ندارند، اما وانمود می‌کنند که در اختیار دارند تا از ورشکسته به حساب آمدن جلوگیری کنند. در مثال خودمانی، ممکن است کسی ورشکسته شده باشد، اما همچنان خودروی لوکس سوار شود تا بقیه همچنان روی او حساب باز کنند.
اما چه اتفاقی افتاد که بانک‌های ایرانی به این وضع افتادند؟ دلیل اصلی، «خاصه بخشی» تسهیلات بانکی است، موضوعی که به بحران «مطالبات معوق» ختم می‌شود. ماجرا از این قرار است که بانک‌ها به برخی از چهره‌های حقیقی یا حقوقیِ خاص، وام‌های چند هزار میلیارد تومانی می‌دهند و این در حالی است که این وام ها، اساساً گرفته شده اند که پس داده نشوند.
همین چندی پیش، اعلام شده بود که 11 ابربدهکار بزرگ بانکی حدود 90 هزار میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده اند و پس نداده اند. این عدد همین امروز هم بسیار بزرگ است، اما زمانی که این تسهیلات به این افراد اعطا شده، یعنی چند سال پیش، رقم حتی بزرگ‌تر از امروز هم بوده است.
بانک نمی‌تواند به تنهایی این مطالبات را وصول کند، به خصوص که بدهکاران، که ممکن است شرکت‌هایی صوری تاسیس کرده باشند، اعلام ورشکستگی می‌کنند و در این حالت، حتی دولت یا قوه قضاییه هم به دلیل حمایت از تولید، ممکن است پیگیر موضوع نشوند.
وقتی بانک‌ها «شرکت» می‌زنند
ناترازی ترازنامه بانک ها، اما دلایل دیگری هم می‌تواند داشته باشد که یکی از آنها، ورود مستقیم بانک‌ها به حوزه سرمایه گذاری است، رخدادی که به آن «بنگاه داری» بانک‌ها گفته می‌شود. این کار تقریباً در تمام کشور‌های دنیا ممنوع است، چرا که کارویژه بانک در واقع جذب سپرده، پرداخت تسهیلات و اعطای سود است و نه شرکت داری.
مشکل بنگاه داریِ بانک‌ها این است که ممکن است بانک در کسب و کارش ناموفق باشد و سپرده‌ای که من و شما نزد بانک گذاشته ایم، تبدیل به ضرر شود. در این شرایط، همان اتفاقی رخ می‌دهد که در دی ماه سال 1396 رخ داد: بانک یا موسسه اعتباری ورشکسته می‌شود و سپرده سپرده گذاران دود می‌شود و به هوا می‌رود.
همین اواخر، گزارشی منتشر شد که نشان می‌داد 17 بانک بزرگ در کشور، روی هم رفته حدود 78 شرکت انبوه سازی دارند. در واقع، اتفاقی که رخ داده این است: بانک‌ها برج سازی می‌کنند، به خودشان وام و تسهیلات ساخت مسکن می‌دهند و وقتی بازار مسکن وارد فاز رکودی می‌شود، سرمایه بانک‌ها در برج‌های ساخته شده و بی مشتری منجمد می‌شود.
حالا اگر من و شما برای دریافت تسهیلات 50 میلیون تومانی به بانک مراجعه کنیم، یا با جواب منفی رو به رو می‌شویم، یا آنکه شرایط دریافت تسهیلات آن قدر دشوار است که ترجیح می‌دهیم از خیر آن بگذریم.
راه حل چیست؟
راه حل این وضعیت، از نظر اقتصاد بانکداری کاملاً واضح و روشن است. نخست اینکه بانک‌ها باید بنگاه داری را کنار بگذارند و فقط به کارویژه بانکداری (جذب سپرده ها، اعطای تسهیلات و پرداخت سود در مقابل سپرده گذاری) بپردازند. در واقع، این شرکت‌های دیگر هستند که باید از نظام بانکی پول قرض کنند و کسب و کار راه بیندازند، نه اینکه بانک‌ها برای خودشان شرکت‌هایی داشته باشند که در همه جا سرمایه گذای می‌کنند.
از آن سو، نظارت‌های نهادی و مردمی بر عملکرد بانک‌ها در اعطای تسهیلات به «افراد خاص» باید افزایش پیدا کند تا بحران «مطالبات معوق» در نظام بانکی هم متوقف شود. علاوه بر این، باید جلوی فعالیت بانک‌ها یا موسسات مالی‌ای که اساساً به روش «پانزی» فعالیت می‌کنند هم گرفته شود. این، اما موضوعی دیگر است که باید در جای خود به آن پرداخت.

لینک کوتاه:
https://www.rahetaraghi.ir/Fa/News/264880/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

چهره ها/ گریم متفاوت مه لقا باقری در صحنه تئاتر

به خاطر اون دختره بیریخت به من بی احترامی کردی؟!

سکانس هایی برای شادبودن

جیک جیک مامان خانم و بابای جبیب

داغی که همچنان دل‌ها را می‌سوزاند ...

رییس اداره سلامت گوش و شنوایی: نقشه شنوایی کشور ترسیم می شود

چشم شما خطر مرگ زودهنگام را نشان می‌دهد

دهه فجر؛ دیدار وزیر کشور با اعضای خانه احزاب

وزیر آموزش و پرورش در استان قم با شهدای والامقام 8 سال دفاع مقدس تجدید عهد و پیمان کرد

شب خودت زخمامو میبندی برام صبح خودت دوباره خنجر میزنی

استعداد ناب سینمای ایران را خارجی‌ها بُر زدند!

این بازی که تو شروع کردی اما من بازیگر خوبی نیستم

نویسنده «مسیح، پسر مریم»: دوره بهروز افخمی به پایان رسیده

چهره ها/ استایل زمستانی نجمه جودکی

چهره‌ها/ تولد خیلی ساده و رمانتیک لاله مرزبان

گلایه رضا فیاضی از کم لطفی اهالی سینما در دوران کرونا

ولی منم حق دارم برای زندگیم خودم تصمیم بگیرم!

اکران مردمی «گشت ارشاد 3» با حضور سعید سهیلی، ساعد سهیلی و بهنام بانی

گریه های دختربچه از باخت پدرش در مسابقه تلویزیونی

چهره ها/ غزل شاکری در حال دوبلوری

آیت الله رییسی: افراط گرایی به مسلمانان ضربه زد

آیت الله رییسی: افراط گرایی به مسلمانان ضربه زد

ما آدمها عجیب بدهکارِ دل می شویم

انگیزه خود زندگیه چه‌ بخوایم چه نخوایم میگذره

امیرعبداللهیان: روابط ممتاز ایران و روسیه در مسیر مناسبات راهبردی است

سراب هیرمند!

روزنامه خراسان رضوی پس از 17 سال بدون عکس چاپ شد!

ورود سامانه بارشی جدید به کشور ظرف 24 ساعت آینده

مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی: طرح نسخه الکترونیک در حال تکمیل است

مشت مرگبار در نزاع پدرها!

بهبود کیفیت جنین گندم با بومی سازی فناوری پلاسمای سرد در صنعت غذایی

استقرار 18 بخش آینه "جیمزوب" تکمیل شد

سرمقاله شرق/ حکمرانی بی‌اولویت

سرمقاله اعتماد/ ظرفیت‌های خالی در مناسبات ایران و روسیه

سرمقاله دنیای اقتصاد/ گشایش در روابط ایران و عربستان

سرمقاله همشهری/ مراقب چشم مردم نبودند!

زمستان روی دور تند

شائبه‌های یک افزایش!

برگزاری جشن میلاد کوثر در کیش

راه‌اندازی352 بوستان بانوان تا1401/ با حذف دلالان خدمت‌رسانی را تا منازل شهروندان انجام می‌دهیم

آشنایی با ورزشگاه‌های میزبان جام ملت‌های فوتبال زنان آسیا؛ ایران در ورزشگاه دی وای و بمبئی

گوشی‌های سری ردمی K50 به بهترین موتور ویبره جهان مجهز می‌شوند

AMD کارت گرافیک Radeon PRO W6400 را با قیمت 229 دلار رونمایی کرد

مشخصات اصلی و رندرهای ردمی نوت 11 پرو 4G و پرو 5G فاش شد

انعکاس‌های خیال‌انگیزی که تعجبتان را بر می‌انگیزند

نقشه شنوایی کشور ترسیم می شود

رییس شورای مسلمانان روسیه با آیت الله رییسی دیدار کرد

نشست هم اندیشی شهردار تهران با نخبگان منطقه 10

بازدید شهردار تهران از منطقه ١٠

اتهام زنی ها و نمایش مضحک رژیم صهیونیستی در سازمان ملل و پاسخ قاطع ایران