راه ترقی

آخرين مطالب

دولت سیزدهم و اولویت همسایگان نوشتارها

دولت سیزدهم و اولویت همسایگان
  بزرگنمايي:

راه ترقی- در ادامه یادداشت 30 شهریور 1400 روزنامه اعتماد به قلم کوروش احمدی می خوانیم:  اگرچه ایشان هنوز در این مورد توضیح بیشتری نداده، اما با توجه به تاکید همزمان ایشان بر «رویکرد اقتصادمحور» می‌توان احتمال داد که در کار با همسایگان نیز ابعاد اقتصادی اولویت خواهد داشت. در اینکه سیاست خارجی هر کشوری، به ویژه کشورهای کوچک و متوسط، باید از همسایگان شروع ‌شود، تردیدی نیست. اما در این مورد که ما از طریق کار با همسایگان می‌توانیم کمک موثری به حل مشکلات اقتصادی کشور بکنیم، تردید بسیار وجود دارد. عقب‌ماندگی کشورهای خاورمیانه در زمینه ادغام اقتصادی و محدود بودن سهم کشورهای منطقه در کل همکاری‌های اقتصادی یکدیگر، از جمله سرمایه‌گذاری مشترک، ناشی از سه عامل مهم، شامل نزاع‌های ژئوپلیتیک، غلبه نظم ژئواکونومیک واگرایانه و اقتصادی‌های غیرمکمل است.

در سطح ژئوپلیتیک، در حالی که در دیگر مناطق جهان، حتی آفریقا، شاهد همگرایی فزاینده و نقش تعیین‌کننده اقتصاد در تعیین اولویت‌های سیاسی هستیم، در خاورمیانه ژئوپلیتیک، ایدئولوژی و دسته‌بندی‌های سیاسی، دینی و قومی همچنان مشوق واگرایی است. عدم هماهنگی کشورهای منطقه در رابطه‌شان با قدرت‌های برون منطقه‌ای و غلبه ماهیت سیاسی- نظامی و ژئوپلیتیک بر این روابط از دیگر عوامل مهم واگرایی سیاسی و اقتصادی در منطقه است. در حالی که در مناطق دیگر جهان، همگرایی و همکاری‌های اقتصادی غلبه دارد، در خاورمیانه جو امنیتی غالب است.

در حالی که دیگر مناطق جهان عمدتا امنیت ملی را براساس منافع اقتصادی تعریف کرده‌اند، در خاورمیانه رئوپلیتیک و ژئواستراتژی همچنان مبنای تعریف امنیت ملی است که همزمان یکی از عوامل ضعیف بودن پیوند کشورهای خاورمیانه با نظام اقتصادی بین‌المللی و آسیبب‌پذیر بودن بیشتر آنها از ناحیه قدرت‌های برون منطقه‌ای است. نوع و جنس سیستم‌های سیاسی موجود در منطقه خاورمیانه نیز در مقایسه با دیگر مناطق جهان بیشترین تفاوت را با هم دارد. یکی از نتایج چنین شرایطی بالا بودن هزینه‌های نظامی در منطقه است. مطابق آمار بانک جهانی در 2017 درصد هزینه‌های نظامی به کل تولید ناخالص داخلی در خاورمیانه و شمال آفریقا 2،5 بوده، در حالی که این درصد برای اروپا تنها 5،1 بوده است.

در سطح ژئواکونومی، اقتصاد این کشورها از تنوع کافی و مزیت‌های نسبی درخور توجهی نسبت به یکدیگر برخوردار نیستند و مشکل می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. اغلب اقتصادهای خاورمیانه یا رانتی هستند و وابسته به نفت یا عمدتا دولتی‌اند و فاقد بخش خصوصی توانمندی که در رابطه کاری مستقیم با هم قرار بگیرند. جز در شورای همکاری خلیج‌فارس که اقتصاد نسبتا همگنی دارد، شاهد درهم تنیدگی اقتصادی-اجتماعی در دیگر بخش‌های خاورمیانه نیستیم.

در خاورمیانه برعکس دیگر مناطق جهان به‌ندرت پروژه‌های زیرساختی همگرایانه در حوزه‌هایی مانند حمل و نقل، انتقال انرژی، گردشگری، تبادل نخبگان، رسانه‌ای، ارتباطات فرهنگی و اجتماعی، مهاجرت قانونی و... دیده می‌شود.

البته وسعت منطقه و پراکندگی جغرافیایی نیز مزید بر علت است. به این دلایل و نیز دلایل سیاسی، جاذبه‌های درون منطقه‌ای چندانی برای این کشورها جهت تامین نیازهای خود از درون منطقه وجود ندارند و نگاه‌ها عمدتا متوجه بیرون منطقه است. وقفه چند دهه‌ای در احداث خط لوله صلح و خط لوله تاپی برای انتقال گاز به هند و پاکستان از ایران و ترکمنستان یکی از نمونه‌ها است.   در دوره بعد از جنگ سرد و در حالی که شاهد تغییر پارادایم از ژئوپلیتیک به ژئواکونومیک در جهان بوده‌ایم، خاورمیانه همچنان در معادلات جنگ سردی گرفتار است. طی 30 سال گذشته تقریبا در همه مناطق جهان غیر از خاورمیانه و شمال آفریقا روند جهانی شدن سرعت بی‌سابقه داشته و تردد آزاد اشخاص، کالا، خدمات و سرمایه را به نحوی فزاینده ممکن کرده و به مردمان کشورهای مختلف امکان تماس مستقیم و مبادله با هم را داده است.

آزادی تردد و مهاجرت قانونی امکان می‌دهد تا به تدریج بیگانه‌ترسی جای خود را به همدلی و همذات‌پنداری بدهد و از قِبل آن همگرایی منطقه‌ای تسریع شود. برخی نهادهای منطقه‌ای در خاورمیانه مانند اتحادیه عرب و شورای همکاری که بر پایه قومی و دفاعی تشکیل شده‌اند یا برخی دیگر مانند اکو هیچ کدام دارای کارایی لازم نیستند. کشورهای خاورمیانه تنها 7 تا 8درصد از مبادلات تجاری‌شان را با هم انجام می‌دهند، در حالی که به‌ طور مثال مطابق آمار آنکتاد، این شاخص برای اروپا در 2017 حدود 70درصد بوده است.

سرمایه‌گذاری مشترک در داخل خاورمیانه نیز بسیار محدود است و مبادلات داخل کشورهای منطقه عمدتا منحصر به مبادله کالاهای مصرفی است. این در حالی است که برآورد شده حدود 2 تریلیون دلار از سرمایه کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه در غرب سرمایه‌گذاری یا در بانک‌های غربی نگهداری می‌شود. شاخص‌های حکمرانی خوب در کشورها نیز که فاکتور بسیار مهمی برای توسعه تجارت و تردد آزاد است، در اکثر کشورهای خاورمیانه چندان مطرح نیستند. 

با توجه به اینکه خاورمیانه درگیر بیشترین جنگ‌ها بین کشورها، جنگ‌های داخلی، تروریسم، انقلاب و کودتا طی چند دهه گذشته بوده و به این دلیل سطح همگرایی منطقه‌ای در پایین‌ترین رتبه در جهان است و نیز با توجه به اینکه عمده ظرفیت کار اقتصادی با همسایگان پیش از این محقق شده است، دولت سیزدهم تنها در صورتی می‌تواند کار با همسایگان را به موتوری برای توسعه اقتصادی کشور تبدیل کند که اولویت منطقی را به شکستن این «تله ژئوپلیتیک» و توسعه همگرایی منطقه‌ای بدهد. تنها در این صورت است که اولویت دادن به همسایگان در دولت سیزدهم  قابل  درک و مثمرثمر خواهد بود.

لینک کوتاه:
https://www.rahetaraghi.ir/Fa/News/303093/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

چهره‌ها/ حال خوش پولاد کیمیایی و ساعد سهیلی در «گشت ارشاد 3»

عیادت مدیرکل روابط عمومی رسانه ملی از مهران غفوریان

چهره‌ها/ مونا کرمی در کنار خانواده

چهره‌ها/ جین سیمور و جو لاندو بازیگران سریال پزشک دهکده در کنار یکدیگر

وقتی جای غفوریان با نوید محمدزاده عوض می شود!

شیرین زیانی دختر محسن کیایی در غیاب پدرش

نگرانی و صحبت هایی که به نتیجه نرسید

گفت و گو با بازیگر نوجوانی که حالا بزرگ شده است

بهترین سریال‌های نتفلیکس که فصل جدیدشان به‌زودی از راه می‌رسد

بچه رو بابت عقده‌های خودش داره شکنجه میکنه...

رونمایی از پوستر جذاب سریال «جزیره»

برگشت عشق پریدخت بعد از بیست سال

بداهه نوازی تار از میلاد درخشانی

آوازخوانی ناصر‌ رزازی برای نوه ی خود

اجرای بسیار زیبای آهنگ تایتانیک با گیتار

شناسایی 11788 بیمار جدید کرونا در کشور؛ 178 تن دیگر جان باختند

خبر سرپرست وزارت آموزش وپرورش درباره روند بازگشایی مدارس

امکان صدور کارت واکسن برای اتباع خارجی در ایران

افزایش 16 درصدی افسردگی، اضطراب و استرس در ایران پس از شیوع کرونا

ادامه دورکاری مادران شاغل دارای فرزند کمتر از 6 سال و دبستانی

طرح 6ماهه زاکانی برای پاکسازی معتادین

حمله زمین به تهران از جبهه جنوب غربی!

آموزش‌وپرورش با کمبود 176 هزار معلم مواجه است

بغض مرد روستایی اندیکایی به دلیل عدم وجود امکانات برای تحصیل فرزندانش

خشکسالی پُرباران‌ترین استان کشور

زورگیری از سالمندانِ تنها در مقابل عابربانک

آموزش و پرورش: تمامی مدارس تا پایان آبان حضوری می‌شوند

وزیر بهداشت: به لحاظ فقهی، همه باید واکسن بزنند

فرزند شهید حادثه خودسوزی یاسوج درگذشت

تکنولوژی پیشرفته ربات‌های هوشمند کشاورز

ارتباط اختلال در خواب با خطر ابتلا به افسردگی و شیزوفرنی

عدم افشای برخی مواد شیمیایی در سیگارهای الکترونیکی توسط سازندگان

اولْ‌حرف، دموکراسی و آزادی‌ست

داستانک/ خون عشق

اما چه باید گفت از انسان نمایانى که ننگِ نامِ انسانند؟

سفر وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به استان اردبیل به عنوان نماینده دولت

خودآموز روزنامه اجاره‌ای؛ چگونه با آمار می‌شود دروغ گفت؟!

داستان تلخ پرستو و سقوط انسانیت

پایان جذابیت دانشگاه

موجودی پارچه 19 دلاری اپل تنها پس از چند روز به اتمام رسید

احتمال خریداری پینترست توسط پی‌پال با قیمت نجومی 45 میلیارد دلار

VS Code مایکروسافت به‌طور مستقیم از طریق مرورگر در دسترس قرار خواهد گرفت

دیپ فیک، دوبله فیلم‌ها را طبیعی‌تر می‌کند

سونی: بهترین دوربین گوشی هوشمند از راه خواهد رسید

اگر جیمز باند در ایران ساخته میشد، چه کسی مناسب ایفای نقش برای این شخصیت بود؟

چهره‌ها/ رمانتیک بازی همسر دوم پیمان قاسم خانی

مدیرکل روابط عمومی صداوسیما از مهران غفوریان عیادت کرد

چهره‌ها/ عکس پاییزی شیک الهام پاوه نژاد

چهره‌ها/ شیوا خسرومهر در اتاق گریم

دیالوگ ماندگار ترانه علیدوستی در «کنعان»