پهپادهای ۲۰ هزار دلاری ایران در مقابل شوالیه‌ ۴ میلیون دلاری آمریکا

راه ترقی - اقتصاد نیوز / متن پیش رو در اقتصاد نیوز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
مشکل پاتریوت‌ها فقط قیمت نیست. این به زنجیره‌های تأمینی وابسته‌اند که آمریکا کنترل کاملی را بر آن‌ها ندارد، تراشه‌های هدایت این موشک‌ها به هلیوم نیاز دارند؛ ماده‌ای که تأمین آن به‌دلیل جنگ ایران مختل شده است.
 600 سال پیش، در میدان گل‌آلود «آژینکور» در شمال فرانسه، ارتش خسته و گرسنه هنری پنجم انگلستان مقابل شوالیه‌های پرزرق‌وبرق فرانسوی ایستاد. شوالیه‌ها بسیار گران‌قیمت بودند؛ هر جنگجو حاصل سال‌ها آموزش بود و زره و اسب جنگی‌ او یک سرمایه‌ای عظیم محسوب می‌شد.
 اما کمانداران انگلیسی سلاحی ساده داشتند؛ «لانگ‌بوهایی ارزان که در سراسر روستاهای انگلستان ساخته می‌شد و مردانی عادی می‌توانستند استفاده از آن را یاد بگیرند.» وقتی باران تیرها آغاز شد، شوالیه‌ها یکی پس از دیگری سقوط کردند. درنهایت، تعداد کم سربازان با استفاده از شرایط جوی و وضعیت گل‌آلود، بر سربازان باکیفیت پیروز شد.
در این میان، فرانسه تنها میدان را نباخت نبود؛ بلکه شکست واقعی او در این بود که دیگر نمی‌توانست نیروهای ازدست‌رفته‌ خود را به‌سادگی جایگزین کند.
موشک‌های پاتریوت؛ شاهکارهایی که بیش از حد گران‌ هستند
تام توگندهات در اندیشکده هادسون نوشت: امروز موشک‌های رهگیر پاتریوت همان شوالیه‌های زره‌پوش‌ فرانسوی هستند؛ شاهکارهای مهندسی که حاصل دهه‌ها دانش فنی و زحمت هزاران نفر است، اما پهپادهای ایرانی که این موشک‌ها سرنگون می‌کنند، بیشتر شبیه همان سلاح‌های ساده انگلیسی هستند؛ «ارزان، فراوان و تولید انبوه»
از فوریه تاکنون، آمریکا بیش از ۱۳۰۰ موشک پاتریوت برای مقابله با موشک‌ها و پهپادهای ایرانی شلیک کرده است. هر موشک رهگیر حدود ۴ میلیون دلار قیمت دارد، در حالی که هزینه ساخت پهپادهای هدف فقط بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار برآورد می‌شود.
با نرخ فعلی تولید، شرکت لاکهید مارتین حدود دو سال زمان نیاز دارد تا موشک‌هایی را که تنها طی دو ماه‌ونیم مصرف شده‌اند، جایگزین کند. این همان اقتصادِ شکست است؛ واقعیتی که دشمنان آمریکا به‌خوبی از آن آگاهند.
جنگی که زنجیره تأمین آمریکا را فرسوده می‌کند
مشکل پاتریوت‌ها فقط قیمت نیست. این به زنجیره‌های تأمینی وابسته‌اند که آمریکا کنترل کاملی را بر آن‌ها ندارد، تراشه‌های هدایت این موشک‌ها به هلیوم نیاز دارند؛ ماده‌ای که تأمین آن به‌دلیل جنگ ایران مختل شده است.
حتی اگر کنگره آمریکا همین فردا بودجه ساخت ۱۰ هزار موشک جدید را تصویب کند، باز هم باید فلزات کمیاب تهیه شود، نیروی انسانی آموزش ببیند و خطوط تولید توسعه پیدا کنند.
در حالی که آمریکا برای تولید سلاح‌های فوق‌پیشرفته با کمبود مواد اولیه روبه‌روست، دشمنانش میدان نبرد را با پهپادهای ارزان پر می‌کنند.
سلاح‌های فوق‌پیشرفته؛ نقطه قوت یا نقطه ضعف؟
جنگنده‌های نسل جدید، ناوهای هواپیمابر میلیارددلاری و دیگر تجهیزات فوق‌پیشرفته اگرچه حیرت‌انگیزند، اما تعدادشان کم است، جایگزینی‌شان دشوار است و به‌قدری ارزشمندند که فرماندهان از به‌خطر انداختن آن‌ها می‌ترسند.
پیچیدگی بیش‌ازحد حالا به نقطه ضعف غرب تبدیل شده است.اما شرایط جنگ در اوکراین، روند متفاوتی را نشان می‌دهد.
اوکراین؛ کارخانه‌ای برای یک جنگ ارزان
در اوکراین روزانه بیش از هزار پهپاد رهگیر تولید می‌شود؛ پهپادهایی که قیمت هرکدام فقط بین هزار تا سه هزار دلار است.
بدنه پهپادهای تهاجمی اوکراینی ظرف چند ماه بازطراحی می‌شود، موتورهایشان حتی سریع‌تر تغییر می‌کنند و نرم‌افزار هدایتشان طی چند روز به‌روزرسانی می‌شود.
اوکراین با پایین نگه داشتن هزینه‌ها و ارتقای مداوم فناوری‌های ساده در مقیاسی وسیع، ضربات ویرانگری را به روسیه وارد کرده است. پشت این موفقیت، بازاری قرار دارد که دولت اوکراین ایجاد کرده است.
برنامه‌هایی مثل Brave1، سرمایه‌گذاران را مستقیما به استارتاپ‌ها و حتی سربازان خط مقدم متصل می‌کند تا بازخوردها سریع منتقل شوند. نتیجه این مدل، شکل‌گیری بیش از دو هزار شرکت دفاعی در کشوری جنگ‌زده است؛ شرایطی که فاصله بین ایده تا میدان نبرد تنها چند ماه است.
اوکراین سال گذشته ۴ میلیون پهپاد تولید کرد و امسال هم قصد دارد تا این عدد را به ۷ میلیون برساند؛ یعنی ده برابر تولید سه سال پیش.
عملیات تار عنکبوت یک نمونه عینی بود
کشورهای عربی خلیج فارس که دهه‌ها خریدار سلاح‌های آمریکایی بودند، حالا به اوکراین به‌عنوان شریکی جدید در جنگ پهپادی نگاه می‌کنند.دلیل چنین اتفاقی ساده است؛ «مدل‌های اوکراینی ارزان‌ترند، سریع‌تر تولید می‌شوند و همچنان در جبهه دونباس در حال ارتقا و آزمایش‌ هستند.»
در حالی که آمریکا حتی بر استفاده متحدان نزدیک خود از موشک‌های کروز محدودیت اعمال می‌کند، اوکراین گزینه‌ای متفاوت را ارائه می‌دهد.
نمونه‌ عینی اثربخشی این پهپادها، عملیات «تار عنکبوت» در ژوئن ۲۰۲۵ بود؛ عملیاتی که طی آن بیش از ۱۰۰ پهپاد به عمق خاک روسیه قاچاق شد و چهار پایگاه هوایی و ۴۱ هواپیما، از جمله چند بمب‌افکن را هدف قرار داد.
برآورد می‌شود این حمله حدود ۷ میلیارد دلار خسارت به روسیه وارد کرده باشد؛ آن هم با پهپادهایی که قیمت هرکدام حدود ۲ هزار دلار بود؛ «یک پیروزی اقتصادی در جنگ»
ناتو به چه چیزی نیاز دارد؟
به باور نویسنده، مشکل اعضای ناتو دیگر با ساخت یک سلاح فوق‌پیشرفته حل نمی‌شود. آنچه غرب نیاز دارد، یک پایگاه صنعتی است که بتواند یک ایده را ظرف یک سال به تولید انبوه یک میلیون سلاح تبدیل کند.
این یعنی تبدیل خطوط تولید غیرنظامی به صنایع دفاعی، قرارداد بستن با کارخانه‌ای که ماهانه ۱۰۰ هزار پهپاد تحویل می‌دهد، به‌جای شرکتی که طی ده سال فقط چند سامانه پیچیده می‌سازد، تمرکز بر سرعت، تیراژ و به‌روزرسانی مداوم. بنابراین، هدف دیگر ساخت یک سلاح کامل نیست؛ بلکه ساختن سلاح‌هایی است که می‌تواند به سرعت تولید و تکثیر و به‌روزرسانی شود.
آمریکا مثل فرانسه می‌جنگد
نویسنده در پایان نتیجه می‌گیرد؛ در جنگ با ایران، آمریکا شبیه فرانسه در نبرد آژینکور تجهیز شده است؛ ارتشی متکی به شوالیه‌های گران‌قیمت، در حالی که آنچه که واقعا نیاز دارد، ارتشی است از کمانداران ارزان، سریع و انبوه.
بازار