راه ترقی - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
پس از تهدید ترامپ به حمله به ایران، تلاشها برای متوقف کردن او ثمر داده و نهایی شدن توافق را تسهیل کرده است.
بازار
در شرایطی که در روزهای اخیر تشدید تنشها میان تهران و واشنگتن به بالاترین حد خود از زمان آغاز آتش رسیده بود، منابع رسانهای مدعی نهایی شدن توافقی شدهاند که به جنگ پایان میدهد.
توافق این بار نزدیک است؟
یک دیپلمات فعال در میانجیگری و یک مقام آمریکایی به باراک راوید، گزارشگر آکسیوس گفتهاند، یادداشت تفاهم ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران که رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، مدعی است به زودی امضا خواهد شد، خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز بدون عوارض و لغو تحریمها بر اساس پایبندی ایران است.
این یادداشت تفاهم، آتشبس را به مدت ۶۰ روز، از جمله در لبنان، تمدید میکند و در این مدت مذاکرات هستهای برگزار خواهد شد. این متن شامل چارچوبی برای رسیدگی به ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است، اگرچه هرگونه اقدامی در مورد برنامه هستهای ایران به یک توافق دوم و دقیقتر بستگی دارد.
به گفته یک دیپلمات از کشورهای میانجی: " alt="راه ترقی" width="100%" />
چهار هواپیمای C-17 نیروی هوایی ایالات متحده روز پنجشنبه به اروپا پرواز کردند و تجهیزاتی را برای سفر احتمالی معاون رئیس جمهور ونس به مراسم امضا در ژنو در روزهای آینده منتقل کردند.
میانجی قطری و سورپرایز اسرائیلی
به گفته دو دیپلمات از دو کشور میانجی و دو مقام آمریکایی، توافق اولیه چهارشنبه شب پس از ساعتها مذاکره بین علی الذوادی، میانجی قطری، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حاصل شد. در طول مذاکرات در تهران، الذوادی چندین بار با نمایندگان ترامپ، استیو ویتکاف و جارد کوشنر، تلفنی صحبت کرد.
اعلام ترامپ مبنی بر نهایی شدن توافق، برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، غافلگیرکننده بود. به گفته یک منبع آمریکایی، نتانیاهو روزهای اخیر را با بیخبری سپری کرد و با متحدان نزدیک به دولت ترامپ تماس گرفت تا سعی در جمعآوری اطلاعات داشته باشند.
توافق اسلامآباد زیر ذرهبین
طبق این تفاهمنامه، ایران تعهدات خاصی را در مورد برنامه هستهای داده است - در درجه اول هرگز به سلاح هستهای دست نیابد و بنبست پیرامون اورانیوم غنیشده خود را حل کند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت که ترامپ موافقت کرده است که یکی از گزینههای حل این مسئله میتواند رقیقسازی اورانیوم غنیشده با خلوص بالای ایران در داخل کشور تحت نظارت بازرسان سازمان ملل باشد. هرگونه اقدامی در مورد برنامه هستهای ایران تنها در صورتی انجام خواهد شد که توافق دوم حاصل شود - با توجه به اینکه مذاکرات فنی بسیار کمتری در مورد تفاهمنامه وجود داشته است، چشمانداز نامشخصی در این زمینه وجود دارد. دیپلمات یادشده ادعا کرده که این تفاهمنامه «به جزئیات تمام مسائل هستهای میپردازد» و «تمام الزامات ایالات متحده را برآورده میکند.»
این تفاهمنامه خواستار بازگشایی فوری تنگه بدون برقراری عوارض و بازگشت به وضعیت تردد دریایی قبل از جنگ ظرف 30 روز است. در عوض، محاصره ایالات متحده نیز لغو خواهد شد.
مقامات آمریکایی پیش از این به اکسیوس گفته بودند که پس از بازگشایی تنگه، به ایران معافیتهای موقت تحریمی داده میشود تا به مدت 60 روز بتواند نفت بفروشد. این امر درآمد ارزشمندی برای تهران ایجاد خواهد کرد. در صورتی که ایران به توافق اولیه پایبند باشد و در مذاکرات بعدی «حسن نیت» نشان دهد، کاهش تحریمها افزایش خواهد یافت. به گفته دیپلمات ملکور: «هیچ تاریخ مشخصی برای کاهش تحریمها وجود ندارد و به اجرای توافق گره خورده است.» با این حال، هنور مشخص نیست که آیا متن توافق شامل توضیح دقیقی در مورد میلیاردها دلار دارایی مسدود شده ایران داده یا خیر. ایران اصرار دارد که باید بلافاصله پس از امضای هرگونه توافق اولیه، مقداری پول دریافت کند، در حالی که ایالات متحده گفته است که این مبلغ بر اساس پایبندی به توافق، به صورت مرحلهای پرداخت خواهد شد.
یک منبع آمریکایی گفته موضوع وجوه مسدود شده ممکن است در یک توافق جانبی مخفی مورد بررسی قرار گیرد. به گفته یک مقام آمریکایی و منبعی از یکی از کشورهای میانجی، ایالات متحده، ایران و قطر در روزهای اخیر در مورد مکانیسمی که ایران از طریق آن به برخی از وجوه مسدود شده خود در قطر برای خرید کالاهای بشردوستانه دسترسی پیدا کند، گفتگو کردند.
این توافق که به طور مشترک توسط قطر و پاکستان میانجیگری شد، در صورتی که هر دو طرف در نهایت به امضای آن رضایت دهند، توافق اسلام آباد نامیده خواهد شد. به گفته دیپلمات یکی از کشورهای میانجی: "ما در حال همکاری با طرفین هستیم تا جزئیات نهایی توافق را مشخص کنیم و تاریخی برای مراسم امضا تعیین کنیم."
تلاش سخت میانجیها
در همین شرایط، پالیتیکو در گزارشی نوشت، پس از تهدید ترامپ به حمله به ایران، تلاشها برای متوقف کردن او ثمر داده و نهایی شدن توافق را تسهیل کرده است. بر اساس این گزارش، مقامات ارشد قطر، امارات و پاکستان در حالی که ترامپ تهدید به حمله "بسیار سخت" به ایران میکرد، با او تماس گرفتند. اطمینان آنها از دستیابی به توافق، او را متقاعد کرد که عقبنشینی کند.
به نوشته پالیتیکو، کمی پس از آنکه دونالد ترامپ، صبح پنجشنبه اعلام کرد که امشب "بسیار سخت" به ایران حمله خواهد کرد، رهبران کشورهای خلیج فارس و جنوب آسیا در آخرین تلاش برای تغییر نظر او با رئیسجمهور ایالات متحده تماس گرفتند. آنها به او اطمینان دادند که توافق اولیهای که راه را برای مذاکرات دقیقتر هموار میکند، در دست است.
به گفته دو مقام دولتی و یک دیپلمات که در جریان این تماسها قرار داشتند، این تماسها که قبلاً گزارش نشده بودند، از امیر قطر، تمیم بن حمد آل ثانی، رئیس امارات متحده عربی، محمد بن زاید آل نهیان و فرمانده ارتش پاکستان، عاصم منیر، انجام شده است. ترامپ روز پنجشنبه گفت که این کشورها بر تهران نفوذ دارند و به گفته یکی از مقامات دولت، اطمینان آنها مبنی بر اینکه توافق نزدیک است، او را به عقبنشینی از برنامههای حمله خود سوق داد.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث اعلام کرد که توافق میتواند تا همین آخر هفته امضا شود. ترامپ بعداً روز پنجشنبه در دفتر بیضی شکل به خبرنگاران گفت: "ما به تازگی به یک توافق بزرگ در مورد جنگ ایران دست یافتهایم که منوط به نهایی شدن اسناد خواهیم بود. ما باید طی چند روز آینده کار را تمام کنیم." با این حال، پیام ایران متفاوت بود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفت که در حالی که بخشهای زیادی از متن مذاکره نهایی شده است، ایران بر سر خطوط قرمز خود مصالحه نخواهد کرو. او گفت: "ایران هنوز به نتیجه نهایی در مورد توافق نرسیده است."
با این حال، مقامات آمریکایی و عربی با احتیاط خوشبین بودند که اعلام روز پنجشنبه ترامپ حاکی از یک توافق واقعی است، حتی اگر موانع زیادی بر سر راه یک راه حل پایدار برای درگیری چهار ماهه وجود داشته باشد.
تغییر استراتژی ناکام
پالیتیکو در گزارشی دیگر هم نوشت، حوادث یک هفته اخیر نشان داد استراتژی دیپلماسی موشکی ترامپ نتیجه معکوس میدهد. بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ این هفته استراتژی جدیدی را برای پایان دادن به جنگ در ایران امتحان کرد - بمباران در حین مذاکره برای صلح. اما به نظر میرسد که او به سرعت آن دیپلماسی موشکی را کنار گذاشته است.
چهار ماه پس از جنگ، ترامپ با دو روز حمله هوایی متقابل به این کشور، اوضاع را بدتر کرد. او روز پنجشنبه تهدید کرد که «کنترل کامل» صنعت نفت ایران را به دست خواهد گرفت و سپس حملات برنامهریزی شده را لغو کرد - همه اینها قبل از پایان ناهار در واشنگتن بود.
کاخ سفید اصرار دارد که هر دو طرف هنوز در آتشبس هستند و ایالات متحده دست بالا را دارد. اما این تغییر استراتژی، تعهد ترامپ برای حل جنگ را برجسته میکند، آن هم زمانی که نه قدرت هوایی آمریکا و نه محاصره دریایی ایران را مجبور به عقبنشینی نمیکند.
به گفته یکی از مقامات سابق دولت ترامپ: «سوال این است: شما در این برهه، چه چیزی را بمباران میکنید تا چه چیزی به دست آورید؟» به نظر نمیرسد بمباران و انواع بمبارانی که آنها در مورد آن صحبت میکنند، لزوماً با کسب دستاوردهای معنادار یا ایجاد موقعیتی که ایران را آنقدر ضعیف کند که مجبور به آمدن به پای میز مذاکره شود، همسو باشد.»
از وعده توافق سریع به جنگ تمامعیار و بازگشت به صلح
این تغییر جهت - از وعدههای یک توافق سریع به زبان جنگ تمامعیار و بازگشت به صلح احتمالی - نمونه کوچکی از شرایط حاکم بر جنگی است که منجر به افزایش قیمت بنزین و آسیب رساندن به ترامپ در داخل کشور شده است.
ترامپ و مشاوران ارشد او بارها اعلام کردهاند که جنگ تمام شده و یک توافق هستهای بزرگ در حال انجام است. به گفته علی واعظ، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران: «تا جایی که به مذاکرات برای توافق صلح مربوط میشود، ایرانیها ترامپ را به خاطر درخواست مداوم برای اصلاحات و سپس اصلاح اصلاحات خود سرزنش میکنند.»
ترامپ، بعدازظهر پنجشنبه اعلام کرد که ایالات متحده و ایران میتوانند تا اوایل این آخر هفته توافقی را امضا کنند. او گفت: «ما به تازگی به یک توافق بزرگ در مورد جنگ با ایران دست یافتهایم و قرار است اسناد نهایی شوند که باید طی چند روز آینده انجام شود.» وی افزود که جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور، در مراسم امضای توافق در جایی در اروپا شرکت خواهد کرد.
چرا منفجر کنیم؟
در این شرایط، مقامات دفاعی آمریکا شروع به تردید در مورد مدت زمان باقی ماندن نیروها در منطقه کردهاند. ایالات متحده با جنگندهها و بمبافکنها، دو ناو هواپیمابر و چندین ناوشکن که محاصره کشتیرانی ایران از طریق تنگه هرمز را اجرا میکنند، حضور چشمگیری در منطقه دارد. هزاران تفنگدار دریایی هنوز در کشتیهای دریای عرب هستند. به گفته یک مقام آمریکایی: "ما ماههاست که این داراییها را در منطقه نگه داشتهایم. آنها آنجا هستند و آمادهاند، اما این کشتیها نمیتوانند برای همیشه بمانند."
همچنین تحلیلگران و مقامات تردید دارند که ترامپ با تصرف جزیره خارک به آنچه میخواهد برسد. ترامپ، قبل از لغو حملات پنجشنبه، تهدید کرد که کنترل این جزیره را به دست خواهد گرفت. پنتاگون از آغاز جنگ برنامههایی برای تصرف این جزیره آماده داشته است. اما این عملیات مستلزم نیروهای زمینی برای حفظ منطقه است و جان آمریکاییها را در جنگی عمیقاً نامحبوب به خطر میاندازد. این مقام گفت نیروهای آمریکایی میتوانند از قدرت آتش بسیار زیادی برای کنترل جزیره و زیرساختهای نفتی آن استفاده کنند، اما ماندن در آنجا برای مدت طولانی آنها را آسیبپذیر خواهد کرد.
به گفته تحلیلگران، تخریب تأسیسات صادراتی هیچ هدف تاکتیکی را که محاصره نفتکشهای ایرانی توسط ایالات متحده تاکنون به آن دست نیافته، برآورده نمیکند. تبدیل خارک به ویرانه احتمالاً باعث افزایش بیشتر قیمت نفت خواهد شد. به گفته جیسون بنت، مدیر پروژههای جهانی شرکت حقوقی بیکر باتس: «ما در حال حاضر آنها را محاصرا کردهایم. تصور نمیکنم که با منفجر کردن آن چه چیزی به دست آوریم، جز اینکه بازارهای بینالمللی را متقاعد کنیم که تا پنج سال آینده هیچ نفتی از ایران وارد نمیشود. این یک مشکل بلندمدت خواهد بود.»
به گفته یک مقام سابق دولت، ترامپ علاقهای به جنگ تمام عیار با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای ندارد. او گفت که ترامپ «نمیخواهد آمریکاییها را تحریک کند. هیچ جنبه مثبت سیاسی در حمله مجدد به ایران وجود ندارد. هیچ سناریویی وجود ندارد که در آن از نظر سیاسی چیزی به دست آورید.»