راه ترقی - فارس /راهآهن خواف–هرات با وجود سهم ۱۲ درصدی از مبادلات تناژی ایران و افغانستان، به دلیل جابهجایی کالاهای زیربنایی و راهبردی، به یکی از مهمترین مسیرهای ریلی منطقه تبدیل شده و همزمان با ورود نخستین قطار مستقیم چین، جایگاه آن بیش از گذشته تقویت شده است.
راهآهن خواف–هرات با وجود آنکه هنوز تنها حدود ۱۲ درصد از مبادلات تناژی ایران و افغانستان را به خود اختصاص داده است، به دلیل حمل کالاهای زیربنایی، صنعتی و با ارزش افزوده بالا، به یکی از مهمترین شریانهای تجاری میان دو کشور تبدیل شده است. طبق بررسیهای انجام شده، این کریدور علاوه بر ایفای نقش در تجارت دوجانبه، به تدریج در حال تبدیل شدن به مسیر ترانزیتی منطقهای میان ایران، افغانستان، آسیای مرکزی و چین است.مطالعات میدانی از عملکرد خردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد که در این ماه، یک هزار و ۳۳۵ واگن حامل ۷۷ هزار و ۱۹۰ تن کالا از طریق راهآهن خواف–هرات جابهجا شده است.
اگرچه این میزان در مقایسه با کل مبادلات مرزی ایران و افغانستان رقم بزرگی به نظر نمیرسد، اما ترکیب کالاهای حملشده اهمیت راهبردی این مسیر را بهخوبی نشان میدهد.
بر اساس آمارهای موجود، سیمان با ۲۰ هزار و ۳۴۰ تن، آهنآلات و شمش با ۱۹ هزار و ۸۵۰ تن، فرآوردههای سوختی با ۹ هزار و ۲۰۰ تن، کاشی و سرامیک با ۷ هزار و ۳۸۰ تن، چوب با ۷ هزار و ۴۰ تن، مواد غذایی با ۵ هزار و ۵۰۰ تن، کود شیمیایی با ۳ هزار و ۳۰ تن و سایر کالاها، مهمترین محمولههای جابهجا شده در این مسیر را تشکیل میدهند.این ترکیب کالایی نشان میدهد که راهآهن خواف–هرات بیش از آنکه مسیر حمل کالاهای مصرفی باشد، وظیفه انتقال کالاهای مورد نیاز بخشهای عمرانی، صنعتی و تولیدی افغانستان را بر عهده دارد؛ کالاهایی که نقش مستقیمی در ساختوساز، توسعه زیرساختها، تأمین انرژی و تقویت بخش تولید این کشور ایفا میکنند.در حال حاضر بخش عمده تجارت ایران و افغانستان همچنان از طریق مرزهای جادهای بهویژه دوغارون، میلک و ماهیرود انجام میشود.
برآوردها نشان میدهد عملکرد ۷۷ هزار تنی این مسیر ریلی در خردادماه، حدود ۱۲ درصد از کل مبادلات تناژی صادراتی و ترانزیتی دو کشور را شامل میشود و نزدیک به ۸۸ درصد تجارت همچنان وابسته به حملونقل جادهای است.
با این حال، کارشناسان معتقدند که پایین بودن سهم تناژی ریل به معنای اهمیت کمتر آن نیست؛ زیرا این مسیر عمدتاً کالاهای سنگین، حجیم و راهبردی را حمل میکند که انتقال آنها از طریق جاده هزینه بیشتری به همراه دارد و استفاده از حملونقل ریلی، علاوه بر کاهش هزینهها، ایمنی و پایداری بیشتری نیز ایجاد میکند.
از منظر اقتصادی نیز ارزش محمولههای حملشده قابل توجه است. برآوردها نشان میدهد ارزش کالاهای جابهجا شده در خردادماه، با توجه به ترکیب اقلام صادراتی، بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار بوده است. بخش عمده این ارزش به آهنآلات، فرآوردههای سوختی، کاشی و سرامیک و سایر مصالح ساختمانی اختصاص دارد؛ کالاهایی که نقش مهمی در پروژههای عمرانی، ساخت مسکن و تأمین نیازهای صنعتی افغانستان دارند.اهمیت این مسیر برای افغانستان نیز تنها به حجم کالا محدود نمیشود. این کشور به دلیل محصور بودن در خشکی، همواره با هزینه بالای حملونقل مواجه بوده است.
راهآهن خواف–هرات با افزایش ظرفیت حمل، کاهش هزینه جابهجایی و کاهش تردد کامیونها، به یکی از مسیرهای اصلی تأمین کالاهای اساسی و نهادههای تولید برای اقتصاد افغانستان تبدیل شده است.
در کنار این روند، طی روزهای اخیر نخستین قطار مستقیم ترانزیتی چین نیز از مسیر ایران وارد افغانستان شد. این محموله ۵۰۰ تنی MDF پس از عبور از شبکه ریلی ایران، بدون تخلیه و بارگیری مجدد از کریدور خواف–هرات به ایستگاه روزنک رسید؛ رویدادی که نشان میدهد این مسیر به تدریج در حال ایفای نقشی فراتر از تجارت دوجانبه است.همزمان، عملیات اجرایی راهآهن هرات–مزارشریف نیز آغاز شده است؛ پروژهای که در صورت تکمیل، شبکه ریلی افغانستان را به شمال این کشور متصل کرده و زمینه اتصال مستقیم ایران به آسیای مرکزی و چین را فراهم خواهد کرد.
مجموع این تحولات نشان میدهد راهآهن خواف–هرات از یک مسیر مرزی عبور کرده و به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از کریدورهای مهم منطقه است؛ کریدوری که توسعه آن میتواند ضمن افزایش سهم حملونقل ریلی در تجارت ایران و افغانستان، جایگاه ایران را در شبکه ترانزیت شرق–غرب و مسیرهای بینالمللی بیش از پیش تقویت کند.گفتنی است خط آهن هرات-خواف ظرفیت حمل و نقل یک میلیون مسافر و حدود ۶ میلیون تن کالا را در سال دارد.