راه ترقی - تجارت نیوز /تورم شهریور ۱۴۰۵ با ثبت نرخ نقطهای ۸۳.۸ درصد، سالانه ۶۸.۴ درصد و شکاف کمسابقه میان کالا و خدمات، از تداوم فشار قیمتی در اقتصاد ایران حکایت دارد.
بانک مرکزی در تازهترین گزارش خود از شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری، تصویری از اقتصادی ارائه کرده که اگرچه در ماههای اخیر از شدت رشد ماهانه قیمتها در آن کاسته شده، اما همچنان با سطح بسیار بالایی از تورم مواجه است.
بر اساس این گزارش، تورم نقطهبهنقطه در شهریور ۱۴۰۵ به ۸۳.۸ درصد رسیده است؛ به این معنا که خانوارها برای خرید مجموعه کالاها و خدماتی که در شهریور سال گذشته خریداری میکردند، اکنون بهطور متوسط ۸۳.۸ درصد هزینه بیشتری پرداخت میکنند.
همزمان تورم ۱۲ ماهه نیز به ۶۸.۴ درصد رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد افزایش قیمت ماههای گذشته هنوز بهطور کامل در میانگین سالانه منعکس نشده است.
در مقابل، تورم ماهانه شهریور با ثبت ۳.۹ درصد نسبت به قلههای ۸.۵ درصدی اردیبهشت و ۷.۴ درصدی خرداد کاهش یافته، اما همچنان به معنای افزایش مستمر سطح قیمتهاست.
بررسی جزئیات گزارش بانک مرکزی نشان میدهد موتور اصلی موج تورمی اخیر، کالاها بودهاند. تورم نقطهای کالاها در شهریور به ۱۱۸.۱ درصد رسیده، در حالی که تورم نقطهای خدمات ۵۰.۹ درصد بوده است. این فاصله ۶۷ واحد درصدی نشان میدهد فشار افزایش قیمتها در یک سال گذشته بیش از هر چیز از سمت کالاها به اقتصاد خانوار منتقل شده است.
تورم نقطهای در یک سال از ۴۳ درصد به ۸۳ درصد رسید
روند تورم نقطهبهنقطه در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد اقتصاد ایران طی یک سال وارد مرحله جدیدی از فشارهای قیمتی شده است. تورم نقطهای که در شهریور سال گذشته ۴۳.۹ درصد بود، در پایان شهریور امسال به ۸۳.۸ درصد رسید؛ یعنی طی یک سال حدود ۴۰ واحد درصد افزایش پیدا کرد.
مسیر افزایش تورم نقطهای البته یکنواخت نبوده است. در نیمه دوم سال ۱۴۰۴، این نرخ از ۴۳.۹ درصد در شهریور به ۵۴.۹ درصد در دیماه رسید. اما از زمستان به بعد، شتاب افزایش قیمتها بیشتر شد؛ بهگونهای که تورم نقطهای در بهمن به ۶۲.۲ درصد، در فروردین ۱۴۰۵ به ۶۷ درصد و در اردیبهشت به ۷۷.۲ درصد رسید.
اوجگیری اصلی در ماههای خرداد تا مرداد رخ داد؛ زمانی که تورم نقطهای از مرز ۸۰ درصد عبور کرد و در مرداد به ۸۴.۴ درصد رسید. هرچند در شهریور این نرخ اندکی کاهش یافت و به ۸۳.۸ درصد رسید، اما همچنان در محدودهای قرار دارد که نشاندهنده افزایش شدید سطح عمومی قیمتها نسبت به سال گذشته است.
به بیان دیگر، کاهش محدود تورم نقطهای در شهریور را نمیتوان به معنای بازگشت قیمتها دانست؛ بلکه تنها نشاندهنده کاهش جزئی سرعت افزایش قیمتها پس از یک دوره جهش شدید است.
تورم ماهانه آرامتر شد
یکی از نکات مهم گزارش شهریور، تفاوت میان روند تورم ماهانه و تورم نقطهای است. تورم ماهانه که نشاندهنده سرعت افزایش قیمتها در هر ماه است، در شهریور ۱۴۰۵ به ۳.۹ درصد رسید؛ اما این کاهش سرعت پس از ثبت چند ماه پرشتاب تورمی رخ داده است.
در بهمن ۱۴۰۴ تورم ماهانه به ۸.۴ درصد رسید و در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز با ثبت ۸.۵ درصد یکی از بالاترین نرخهای ماهانه سال اخیر را تجربه کرد. پس از آن، روند نزولی آغاز شد؛ تورم ماهانه در خرداد ۷.۴ درصد، در تیر ۳.۶ درصد، در مرداد ۳.۷ درصد و در شهریور ۳.۹ درصد ثبت شد.
این تغییر مسیر نشان میدهد فشار افزایش قیمتها نسبت به ماههای اوج کاهش یافته است، اما همچنان اقتصاد با افزایش مداوم قیمتها مواجه است. تورم ماهانه ۳.۹ درصد به معنای آن است که سطح قیمتها در یک ماه دیگر افزایش یافته، هرچند با سرعت کمتر از ماههای قبل.
به همین دلیل، کاهش تورم ماهانه را باید بهعنوان کاهش شتاب رشد قیمتها تفسیر کرد، نه کاهش سطح قیمتها. فاصله میان این دو مفهوم یکی از مهمترین نکات برای درک وضعیت تورمی اقتصاد است؛ زیرا حتی زمانی که سرعت افزایش قیمتها کاهش مییابد، اثر افزایشهای قبلی همچنان در هزینه زندگی خانوارها باقی میماند.
تورم سالانه به ۶۸.۴ درصد رسید
تورم ۱۲ ماهه شهریور ۱۴۰۵ به ۶۸.۴ درصد رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد موج افزایش قیمتهای ماههای گذشته هنوز در میانگین سالانه اقتصاد تخلیه نشده است.
روند تورم سالانه در یک سال گذشته صعودی بوده است. این نرخ از ۳۸.۹ درصد در شهریور ۱۴۰۴ به ۴۴.۲ درصد در دیماه رسید، در اسفند از ۴۸.۳ درصد عبور کرد و در فروردین ۱۴۰۵ به ۵۰.۶ درصد رسید. پس از آن نیز مسیر صعود ادامه یافت؛ بهطوری که تورم سالانه در اردیبهشت ۵۳.۹ درصد، خرداد ۵۷.۷ درصد، تیر ۶۱.۴ درصد و مرداد ۶۵.۱ درصد ثبت شد.
افزایش تورم سالانه با وجود کاهش تورم ماهانه در ماههای اخیر، ناشی از ماهیت این شاخص است. تورم دوازدهماهه میانگین تغییرات قیمتها در یک سال گذشته را اندازهگیری میکند و بنابراین شوکهای قیمتی ماههای قبل با تأخیر در آن منعکس میشوند.
در نتیجه، حتی اگر تورم ماهانه در تابستان کاهش یافته باشد، جهشهای ثبتشده در ماههایی مانند بهمن، فروردین، اردیبهشت و خرداد همچنان در محاسبه تورم سالانه حضور دارند و باعث افزایش این شاخص شدهاند.
شکاف ۶۷ واحدی کالا و خدمات؛ کالاها موتور اصلی تورم شدند
جزئیات گزارش بانک مرکزی نشان میدهد مهمترین ویژگی تورم شهریور، فاصله چشمگیر میان مسیر قیمت کالاها و خدمات است. در شهریور ۱۴۰۵ تورم نقطهای کالاها به ۱۱۸.۱ درصد رسید، در حالی که تورم نقطهای خدمات ۵۰.۹ درصد بود.
این اختلاف حدود ۶۷ واحد درصدی نشان میدهد موج تورمی یک سال گذشته بهطور عمده از سمت کالاها شکل گرفته است. تورم نقطهای کالاها در شهریور ۱۴۰۴ حدود ۵۴ درصد بود و طی یک سال بیش از ۶۴ واحد درصد افزایش یافت. در مقابل، تورم نقطهای خدمات از ۳۵.۴ درصد به ۵۰.۹ درصد رسید.
در بخش تورم سالانه نیز همین شکاف دیده میشود. در شهریور ۱۴۰۵ تورم دوازدهماهه کالاها ۹۷.۳ درصد و تورم دوازدهماهه خدمات ۴۱.۶ درصد بوده است.
این فاصله نشان میدهد فشار تورمی اخیر بیش از آنکه ناشی از افزایش یکنواخت همه قیمتها باشد، از رشد شدید قیمت کالاها ناشی شده است. کالاها در ماههای گذشته جهشهای قابل توجهی را تجربه کردهاند؛ بهطوری که تورم ماهانه کالاها در بهمن ۱۳.۸ درصد، فروردین ۹.۵ درصد و اردیبهشت ۱۰ درصد ثبت شده بود.
به همین دلیل، تصویر تورم شهریور را نمیتوان تنها با یک عدد توضیح داد؛ پشت تورم ۸۳.۸ درصدی، شکاف بزرگی میان کالا و خدمات وجود دارد که نشان میدهد فشار اصلی بر سبد مصرفی خانوار از کدام بخش وارد شده است.