راه ترقی - باشگاه خبرنگاران / رئیس سازمان توسعه تجارت ایران گفت: با وجود آنکه حدود ۷۵ درصد تجارت وزنی کشور از طریق دریا انجام می‌شد، در پایان نیمه نخست امسال کاهش وزنی صادرات حدود ۳۵ درصد و کاهش ارزشی آن کمتر از ۲۰ درصد بود.
محمدعلی دهقان دهنوی، معاون وزیر صمت و رئیس سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به شرایط ویژه تجارت خارجی کشور در سال جاری بیان کرد: در دولت چهاردهم توجه ویژه‌ای به صادرات غیرنفتی شده است؛ به‌طوری که در سال نخست فعالیت دولت، یعنی سال ۱۴۰۳، بالاترین رکورد صادرات غیرنفتی کشور به ثبت رسید و ارزش صادرات به ۵۸ میلیارد دلار رسید.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ نیز با وجود حوادث و اتفاقات مختلف از جمله انفجار در بندر شهید رجایی، جنگ ۱۲ روزه، حوادث دی‌ماه و جنگ رمضان و همچنین آسیب‌های واردشده به صنایع کشور، صادرات غیرنفتی به ۵۲ میلیارد دلار رسید. اگرچه این رقم در مقایسه با سال قبل کاهش داشت، در مقایسه با سال‌های پیش از آن همچنان رقم بالایی محسوب می‌شود.
کاهش ۳۵ درصدی وزن صادرات در نیمه نخست امسال
وی با اشاره به تأثیر محدودیت‌های دریایی بر تجارت خارجی کشور گفت: از ابتدای امسال با شرایط جنگی و پس از آن محاصره دریایی مواجه بودیم. برای درک میزان تأثیر این محدودیت‌ها باید توجه داشت که حدود ۷۵ درصد تجارت وزنی کشور، شامل صادرات و واردات، از طریق دریا انجام می‌شد.
دهقان دهنوی افزود: در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۳ درصد صادرات و نزدیک به ۷۹ درصد واردات کشور از مسیر‌های دریایی انجام شده بود. بنابراین، هدف از اعمال محدودیت‌های دریایی، مختل کردن بخش عمده‌ای از تجارت خارجی ایران بود؛ اما با تلاش صادرکنندگان، همکاری بخش خصوصی و همراهی دستگاه‌های دولتی، بخش قابل توجهی از تجارت کشور به مسیر‌های جایگزین منتقل شد.
وی تصریح کرد: دستگاه‌های دولتی برای عبور از این شرایط پای کار آمدند، برخی قوانین و مقررات تسهیل شد، مسیر‌های جایگزین شکل گرفت و امکانات جدیدی برای استمرار تجارت فراهم شد. در نتیجه، با وجود ایجاد ازدحام در برخی مرز‌ها و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، صادرات و واردات کشور ادامه یافت.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران با بیان اینکه در پایان شش‌ماهه نخست امسال، کاهش وزنی صادرات حدود ۳۵ درصد بوده است، گفت: این در حالی است که سهم تجارت دریایی از نظر وزنی حدود ۷۵ درصد بود. همچنین کاهش ارزشی صادرات کمتر از ۲۰ درصد گزارش شده است.
وی توضیح داد: تفاوت میان کاهش وزنی و ارزشی صادرات نشان می‌دهد بخشی از کالا‌هایی که از نظر لجستیکی امکان صادرات آنها فراهم شده بود، به دلیل افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل صرفه اقتصادی خود را از دست دادند. در مقابل، کالا‌هایی با ارزش واحد وزنی بالاتر سهم بیشتری از صادرات را به خود اختصاص دادند.
دهقان دهنوی فعال شدن ظرفیت‌های نهفته در حوزه لجستیک و کریدور‌های تجاری را از نتایج این شرایط دانست و گفت: اگرچه در برخی مرز‌ها ازدحام ایجاد شد و هزینه‌ها افزایش یافت، بخش مهمی از تجارت کشور از مسیر‌های جایگزین انجام شد و این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت ایران برای مدیریت شرایط دشوار تجاری است.
تأمین کالا‌های اساسی و مواد اولیه در اولویت واردات
معاون وزیر صمت درباره وضعیت واردات کشور نیز اظهار کرد: در نیمه نخست امسال کاهش وزنی واردات حدود ۲۲ درصد بود. از آنجا که بخش مهمی از واردات کشور به کالا‌های اساسی و مواد اولیه مورد نیاز واحد‌های تولیدی اختصاص دارد، تلاش شد تا حد امکان از کاهش شدید حجم واردات جلوگیری شود.
وی افزود: تأمین نیاز‌های مردم و حفظ استمرار فعالیت واحد‌های تولیدی از اولویت‌های اصلی در مدیریت تجارت خارجی کشور بوده است.
دهقان دهنوی با ارزیابی عملکرد تجارت خارجی در شش‌ماهه نخست امسال گفت: اگرچه عملکرد صادراتی از نظر برخی شاخص‌ها منفی بوده، در مقایسه با شرایطی که برای اقتصاد کشور پیش‌بینی شده بود، عبور قابل قبولی اتفاق افتاده است. کشور توانست بخشی از ظرفیت‌های خود را فعال کند و اجازه ندهد محدودیت‌های ایجادشده به توقف تجارت منجر شود.
هدف‌گذاری صادرات روزانه یک میلیارد دلاری برای ایران
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران در ادامه با اشاره به ظرفیت صادراتی کشور اظهار کرد: هدف‌گذاری صادرات روزانه یک میلیارد دلار، با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی ایران، هدفی دست‌یافتنی است؛ هرچند تحقق آن به برنامه‌ریزی، تلاش مستمر و اصلاح موانع موجود نیاز دارد.
وی با مقایسه وضعیت صادرات ایران با کشور‌های منطقه و اقتصاد‌های موفق جهان گفت: این مقایسه با کشور‌هایی انجام می‌شود که از نظر مسیر توسعه در گذشته تفاوت زیادی با ایران نداشتند، اما توانسته‌اند صادرات خود را به ارقام بسیار بالاتری برسانند.
دهقان دهنوی افزود: ترکیه اکنون به سطح صادرات روزانه یک میلیارد دلار رسیده است؛ در حالی که با بازگشت به ۱۵ تا ۲۰ سال قبل، می‌توان مشاهده کرد که این کشور نیز در مسیر توسعه صادرات قرار داشت. بنابراین، باید بررسی کنیم که چه عواملی موجب شده برخی کشور‌ها به چنین جایگاهی برسند و چه موانعی در مسیر توسعه صادرات ایران وجود دارد.
وی با تأکید بر برخورداری ایران از منابع طبیعی غنی، نیروی انسانی و مدیران باتجربه در بخش صنعت و خصوصی، موقعیت ژئوپلیتیک مناسب و پیوند‌های گسترده با کشور‌های همسایه، این عوامل را از ظرفیت‌های مهم توسعه تجارت کشور برشمرد.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران تحریم‌ها را یکی از موانع اصلی توسعه صادرات دانست و گفت: اگر این مانع برطرف شود و ظرفیت‌های موجود به‌درستی مورد استفاده قرار گیرد، امکان حرکت به سمت صادرات روزانه یک میلیارد دلار فراهم خواهد شد. البته حتی در شرایط تداوم تحریم‌ها نیز می‌توان با استفاده بهتر از ظرفیت‌های داخلی و منطقه‌ای، صادرات کشور را افزایش داد.
دهقان دهنوی با اشاره به تجربه کشور‌هایی همچون ترکیه، مالزی، اندونزی، کره جنوبی، لهستان و برزیل در توسعه صادرات بیان کرد: این کشور‌ها توانسته‌اند ارزش صادرات خود را به صد‌ها میلیارد دلار برسانند. بنابراین، افزایش قابل توجه صادرات ایران نیز هدفی غیرممکن نیست، اما مستلزم آن است که برنامه‌ریزی‌ها و افق سیاست‌گذاری کشور بر مبنای چنین هدفی تنظیم شود.
تسهیل مقررات صادراتی در پی شرایط جنگی
وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت مقررات و موانع داخلی صادرات گفت: در دو سال اخیر حرکت رو به جلویی در زمینه تسهیل مقررات انجام شده است. گاهی در دل تهدید‌ها فرصت‌هایی ایجاد می‌شود و شرایط جنگی و محدودیت‌های تجاری نیز موجب شد بخشی از مقاومت‌ها در برابر تغییر و تسهیل قوانین و مقررات کاهش پیدا کند.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران ادامه داد: در این مدت، تسهیل‌هایی در مقررات انجام شده و رویکرد‌ها نیز بهبود یافته است. در مجموع، فضای فعالیت تجاری نسبت به گذشته بهتر شده، اما همچنان با شرایط مطلوب فاصله داریم.
دهقان دهنوی تأکید کرد: صادرکنندگان و فعالان بخش خصوصی باید بتوانند در فضایی فعالیت کنند که موانع داخلی پیش روی آنها به حداقل رسیده باشد. برای دستیابی به این هدف، لازم است تلاش بیشتری در زمینه مقررات‌زدایی و تسهیل فرآیند‌های تجاری انجام شود.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با استمرار اصلاحات، تقویت زیرساخت‌های تجاری و استفاده از ظرفیت‌های صادراتی کشور، زمینه افزایش صادرات غیرنفتی فراهم شود و اقتصاد ایران بتواند با اتکا به صادرات، نیاز‌های خود را تأمین کند و نفت را به‌عنوان سرمایه‌ای بین‌نسلی حفظ کند.