راه ترقی - فرارو / شرایط اجتماعی و اقتصادی مردم در شرایط کنونی، بسیار پر مشکل است و معیشت مردم به شدت تحت فشار است. تلاش دولت بر این بوده که با محدود کردن مخارج خود، بتواند بخشی از کسری بودجه را ترمیم کند اما کسری بودجه فقط به ارقامی که روی کاغذ نوشته می شود و به صورت بودجه تبدیل به قانون می شود، تامین نمی شود بلکه در عمل است که کسری بودجه خود را نشان می دهد. کسری بودجه در عملکرد دولت ها مشخص می شود.
کلیات لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در کمیسیون تلفیق رد شد و کمیسون تلفیق بخشی از مهمترین دلایل این موضوع را، کوچک شدن سفره خانوارها، کاهش قدرت خرید مردم و نگرانی از افزایش مالیات و تحمیل هزینههای بیشتر به بخش تولید عنوان کرد. مسعود پزشکیان نیز در نامهای به مجلس، پذیرفت که در بودجه بازنگری انجام شود.
بازار ![]()
تناقضات بودجه و ایرادات وارده بر آن، در شرایطی مطرح میشود که این روزها نرخ تورم، بیکاری، نرخ ارز و موضوعات مشابه به دغدغههای جدی مردم تبدیل شده است. دکتر حسین راغفر، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا در گفتگو با فرارو به بررسی بودجه و ایرادات و تناقضات آن پرداخته است:
حسین راغفر به فرارو گفت: «بودجه این دوره مجلس کاملا ریاضتی بسته شده و بار آن بر دوش مردم است. درواقع مردم هستند که باید ریاضت بکشند و نه بنگاههایی که باید اقدامات اصلاحی را انجام دهند. به این معنا که ما افزایش بار مالیاتی را داریم اما مشخص نیست این مالیات دقیقا قرار است از چه کسانی اخذ شود. این در حالیست که ۲ درصد به ارزش افزوده اضافه شده است که هزینه آن عملا به طور مستقیم وارد زندگی مردم میشود. اما این که منابع بسیار بزرگی به شکل مالیات باید از صاحبان داراییها در کشور اخذ شود یا از مصرف کالاهای لوکس باید اخذ شود، هیچ یک انجام نشده است. اصلا اینها شناسایی نمیشود.»
وی افزود: «در دستگاههای حاکمیتی افرادی حضور دارند که بالای ۶۰۰ الی ۷۰۰ میلیون تومان در ماه حقوق میگیرند. در چنین شرایطی کارمندان بخشهای دیگر دولت حقوقهای حوالی ۲۰ میلیون تومان در ماه میگیرند. این تفاوتهای فاحش و مالیاتهایی که باید اخذ شود و نمیشود را داریم. اینها حقوقهای رسمی است. افرادی را در این کشور داریم که روزانه چند میلیارد تومان درآمد دارند که عمدتا از پرداخت مالیات معاف میشوند یا این که اصلا شناسایی نمیشود. اینها را نظام مالیاتی ما باید شناسایی کند. اما آنها که شناسایی نمیشوند از پرداخت مالیات مصون میمانند چرا که با ساختار قدرت در ارتباط هستند.»
کسری بودجه در سال آینده نیز رخ خواهد داد
این اقتصاددان در ادامه گفت: «نکته قابل توجه این است که با توجه به این که هم اکنون با کسری بودجههای گسترده رو به رو هستیم، کاری که دولت میکند این است که باز هم بخشی از کسری بودجه خود را از طریق استقراض تامین مالی میکند و این استقراض خود به معنای بدهکارتر شدن دولت در آیندهای نزدیک خواهد بود و معنای آن این است که در سال آینده، بودجه دولت بزرگتر خواهد شد، چرا که افزایش قیمتهایی که در پی خواهد آمد، از طریق افزایش قیمت ارز حاصل شده است و هزینههای زندگی مردم را به شدت افزایش خواهد داد.»
وی افزود: «وقتی واردات با دلار ۸۰ هزار تومانی انجام شود، اما قیمت کالاها با قیمت ارز آزاد تعیین شود، شرایط بهتر از این هم نمیشود. در چنین شرایطی، درآمدهای افسانهای و عجیب و غریب برای وارد کنندگان با ارزهای ارزانتر فراهم میشود که نه تنها مشمول مالیات نمیشوند، بلکه هزینه زندگی مردم را به شدت افزایش میدهند و تورم بسیار بزرگی ایجاد میکنند. این تورم، یقه اولین کسی را که میگیرد، خود دولت است. به عبارت دیگر، مخارج دولت در سال آینده به شدت افزایشی خواهد شد، همانطور که امسال از ابتدای سال تا کنون، کمتر از ۵۰ درصد از درآمدهای مالیاتی دولت محقق شده است، سال آینده هم همین اتفاق رخ میدهد و دولت، درآمدهایی را که پیش بینی کرده، به هر دلیلی، در سال آینده نیز نمیتواند محقق کند. بنابراین کسری بودجه دولت به شدت افزایش پیدا خواهد کرد.»
بودجه در کشور ما یک موضوع کاملا سیاسی است
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: «دولت از یک سو، مشکلات معیشتی بزرگی را بر مردم تحمیل میکند و از سوی دیگر، کسری بودجه خود دولت بزرگتر خواهد شد، چرا که تورم ناشی از چنین وضعیتی غیرقابل انکار است. این که بین نهادهای مختلف حکومت درباره بودجه اختلاف نظر وجود دارد، موضوع تعجب آوری نیست. اما مسئله بودجه در کشور ما یک موضوع کاملا سیاسی است و ملاحظات سیاسی بین گروههای مختلف وجود دارد که ناشی از اختلاف نظرهاست. متاسفانه هر گروه سیاسی میکوشد به نفع خود از شرایط به وجود آمده استفاده کند. بودجهای که اخیرا توسط دولت پیشنهاد شده به شدت بر معیشت مردم فشار وارد خواهد کرد و طبیعیست که بهانهای باشد برای این که گروههای مخالف دولت از آن برای نقد دولت استفاده کنند.»
وی افزود: «البته دولت هم باید حتما به این مسئله توجه کند، چون شرایط اجتماعی و اقتصادی مردم در شرایط کنونی، بسیار پر مشکل است و معیشت مردم به شدت تحت فشار است. تلاش دولت بر این بوده که با محدود کردن مخارج خود، بتواند بخشی از کسری بودجه را ترمیم کند اما کسری بودجه فقط به ارقامی که روی کاغذ نوشته میشود و به صورت بودجه تبدیل به قانون میشود، تامین نمیشود بلکه در عمل است که کسری بودجه خود را نشان میدهد. کسری بودجه در عملکرد دولتها مشخص میشود. ذینفعان قدرتمند بسیاری وجود دارند که در نظام تصمیم گیریهای سیاسی کشور، حضور پررنگی دارند و اگر بودجههای آنها تحت تاثیر قرار گیرد، تبدیل به عوامل فشار میشوند تا مانع بر سر راه تصویب بودجهای شوند که به ردیفهای بودجه مختص آنها آسیب میرساند. اما چارهای نیست و دولت باید هر چه سریعتر، به وجوهی که در اختیار دولت قرار دارد بازنگری کند و منابعی را که با محدودیتهای جدی به دست آورده را شفافسازی کند. متاسفانه به سرمایهگذاری در بخش تولید، کمترین دقت میشود.»